Làm thủy sản có giàu không? Góc nhìn thực tế từ người trong nghề

“Làm thủy sản có giàu không?” là câu hỏi rất phổ biến của sinh viên, người mới vào nghề và cả những người đang cân nhắc chuyển hướng sang ngành thủy sản. Thực tế, đây cũng là câu hỏi gây nhiều tranh cãi nhất: có người khẳng định thủy sản giúp đổi đời, có người lại cho rằng đây là ngành vất vả, rủi ro cao và không dành cho số đông.

Vì sao nhiều người nghĩ làm thủy sản “dễ giàu”?

Hình ảnh về những chủ trại tôm lãi lớn, doanh nghiệp cá tra xuất khẩu hàng trăm triệu USD hay những người “trúng vụ” nuôi tôm thường tạo cảm giác rằng thủy sản là ngành dễ kiếm tiền.

Có 3 lý do chính khiến suy nghĩ này phổ biến:

1. Một số mô hình thành công thật sự tạo ra lợi nhuận rất cao
   Trong điều kiện thuận lợi, một vụ nuôi tôm hoặc cá thành công có thể mang lại lợi nhuận lớn hơn nhiều ngành nông nghiệp khác.
2. Ngành có giá trị xuất khẩu lớn
   Thủy sản là ngành mũi nhọn của Việt Nam, thường xuyên đạt kim ngạch xuất khẩu hàng tỷ USD mỗi năm, tạo cảm giác “dòng tiền lớn”.
3. Khoảng cách giàu – nghèo trong ngành rất rõ
   Có người thu nhập vài chục triệu/tháng, nhưng cũng có người vài trăm triệu, thậm chí hàng tỷ mỗi năm, khiến người ngoài nhìn vào dễ đánh giá lệch.

Tuy nhiên, đây chỉ là một phần của bức tranh.

Thực tế làm thủy sản có dễ giàu không?

Câu trả lời thẳng thắn từ người trong nghề là: không dễ, và chắc chắn không nhanh.

1. Thủy sản là ngành rủi ro cao

• Dịch bệnh
• Biến động thời tiết
• Biến động giá nguyên liệu và đầu ra
• Rủi ro kỹ thuật chỉ cần sai một khâu nhỏ

Một vụ nuôi thất bại có thể xóa sạch thành quả của nhiều năm tích lũy. Vì vậy, nếu không quản trị rủi ro tốt, rất khó nói đến “giàu”.

2. Thủy sản không trả tiền cho người thiếu chuẩn bị

Khác với một số ngành dịch vụ, thủy sản:

• Không thể làm theo cảm tính
• Không thể “học sơ rồi làm lớn”
• Không thể bỏ qua kiến thức và quy trình

Người làm thiếu nền tảng thường mất tiền trước khi kịp học được bài học.

3. Phần lớn người trong ngành có thu nhập ổn định, không phải ai cũng giàu

Đa số người làm thủy sản:

• Có thu nhập đủ sống tốt
• Ổn định hơn nhiều ngành nông nghiệp khác
• Nhưng không phải ai cũng trở thành người giàu

Giàu là thiểu số, ổn định là đa số.

Vậy ai trong ngành thủy sản có khả năng “giàu”?

Từ góc nhìn thực tế, người có khả năng làm giàu trong ngành thủy sản thường rơi vào các nhóm sau:

1. Chủ trại nuôi quy mô lớn, quản trị tốt

Đây là nhóm dễ được nhắc đến nhất.

Vì sao họ có thể giàu?

• Quy mô lớn giúp tối ưu chi phí
• Có kinh nghiệm nhiều năm
• Quản trị tốt rủi ro và dòng tiền
• Chủ động được nhiều khâu trong chuỗi

Tuy nhiên, rất ít người thành công ngay từ đầu. Phần lớn phải trải qua nhiều vụ lỗ, thậm chí phá sản trước khi đứng vững.

2. Người làm kỹ thuật giỏi, lên quản lý sản xuất

Không ít người bắt đầu từ:

• Kỹ thuật viên trại nuôi
• QC nhà máy
• Kỹ sư hiện trường

Sau 5–10 năm:

• Trở thành quản lý vùng nuôi
• Trưởng trại
• Quản lý sản xuất

Thu nhập nhóm này không bùng nổ nhanh, nhưng:

• Ổn định
• Cao hơn mặt bằng chung
• Có vị thế và tiếng nói trong ngành

Giàu theo nghĩa bền và chắc, không phải “đột biến”.

3. Sale kỹ thuật thủy sản làm tốt

Đây là nhóm có khả năng tạo thu nhập cao trong thời gian ngắn nhất, nếu làm tốt.

Vì sao sale kỹ thuật có thể giàu?

• Thu nhập gắn trực tiếp với doanh số
• Không bị giới hạn trần thu nhập
• Người giỏi có thể kiểm soát thị trường lớn

Tuy nhiên:

• Áp lực cao
• Đào thải nhanh
• Không phù hợp với tất cả mọi người

Giàu nhanh, nhưng rất dễ rơi rụng nếu không đủ năng lực.

4. Người làm chủ doanh nghiệp trong chuỗi thủy sản

Bao gồm:

• Doanh nghiệp giống
• Thức ăn, chế phẩm
• Dịch vụ kỹ thuật
• Logistics, xuất khẩu

Nhóm này giàu nhất, nhưng cũng:

• Đòi hỏi vốn lớn
• Quản trị phức tạp
• Rủi ro cao

Đây không phải con đường cho người mới, mà là kết quả của nhiều năm tích lũy.

Người làm thủy sản bình thường thì sao?

Phần lớn người trong ngành:

• Làm kỹ thuật
• QC/QA
• Nhân viên nhà máy
• Nhân sự doanh nghiệp thủy sản

Thu nhập:

• Ổn định
• Tăng dần theo kinh nghiệm
• Đủ để sống tốt và nuôi gia đình

Không giàu nhanh, nhưng ít thất nghiệp nếu làm nghiêm túc.

Vì sao nhiều người “không giàu” dù làm thủy sản lâu năm?

Từ thực tế, có một số lý do phổ biến:

1. Làm nghề nhưng không phát triển năng lực
   Làm lặp lại một vị trí nhiều năm, không nâng cấp kỹ năng.
2. Thiếu tư duy quản lý và tài chính
   Chỉ giỏi kỹ thuật, không giỏi quản lý chi phí và con người.
3. Nóng vội muốn làm lớn quá sớm
   Đầu tư vượt quá khả năng kiểm soát rủi ro.
4. Không chọn đúng vị trí trong chuỗi giá trị
   Làm mãi ở khâu giá trị thấp, khó tạo đột phá thu nhập.

Làm thủy sản muốn “khá lên” thì cần gì?

Từ góc nhìn người trong nghề, 4 yếu tố sau quan trọng hơn bằng cấp:

1. Đi đường dài, không tìm lối tắt

Thủy sản không thưởng cho người nóng vội, nhưng thưởng lớn cho người bền bỉ.

2. Giỏi một mảng thật sâu

• Kỹ thuật
• Quản lý
• Kinh doanh
• Chất lượng

Không cần giỏi tất cả, nhưng phải giỏi hơn mặt bằng chung.

3. Biết chuyển vai đúng thời điểm

• Từ kỹ thuật sang quản lý
• Từ làm thuê sang làm chủ
• Từ làm việc sang đầu tư

Sai thời điểm có thể trả giá rất lớn.

4. Hiểu rằng “giàu” trong thủy sản là kết quả, không phải điểm xuất phát

Rất hiếm người bước vào ngành thủy sản mà giàu ngay. Phần lớn người thành công đều:

• Trải qua giai đoạn khó khăn
• Tích lũy kinh nghiệm và quan hệ
• Chấp nhận rủi ro có tính toán