Nghề thủy sản là gì? Có nên theo nghề thủy sản?

Ngành thủy sản từ lâu đã giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế Việt Nam, đặc biệt tại các tỉnh ven biển và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường lao động biến động mạnh, công nghệ thay đổi nhanh và yêu cầu nghề nghiệp ngày càng cao, nhiều người – đặc biệt là sinh viên, người lao động trẻ – đặt ra câu hỏi: Nghề thủy sản là gì? Và có nên theo nghề thủy sản hay không?

Nghề thủy sản là gì?

Nghề thủy sản là nhóm các hoạt động liên quan đến nuôi trồng, khai thác, chế biến, quản lý, nghiên cứu và kinh doanh các loài thủy sinh, bao gồm cá, tôm, cua, nhuyễn thể và các sinh vật sống trong môi trường nước ngọt, nước lợ và nước mặn.

Ngành thủy sản không chỉ gói gọn ở việc “nuôi cá, nuôi tôm” như nhiều người vẫn nghĩ, mà bao gồm một chuỗi giá trị dài, từ sản xuất con giống, thức ăn, nuôi trồng, thu hoạch, chế biến, logistics đến xuất khẩu và quản lý chất lượng.

Các nhóm công việc phổ biến trong ngành thủy sản

Để hiểu rõ nghề thủy sản là gì, cần nhìn ngành này dưới góc độ hệ sinh thái nghề nghiệp, gồm nhiều nhóm vị trí khác nhau:

1. Nhóm nuôi trồng thủy sản

• Kỹ sư nuôi tôm, nuôi cá
• Quản lý trại nuôi
• Kỹ thuật viên ao nuôi
• Giám sát vùng nuôi

Đặc thù: làm việc trực tiếp tại ao, trại, vùng nuôi; yêu cầu kiến thức sinh học, môi trường nước và khả năng xử lý sự cố.

2. Nhóm khai thác thủy sản

• Thuyền trưởng, máy trưởng
• Lao động khai thác biển
• Quản lý đội tàu

Đặc thù: làm việc ngoài khơi, cường độ cao, phụ thuộc nhiều vào thời tiết và kinh nghiệm thực tế.

3. Nhóm chế biến – nhà máy

• QC/QA thủy sản
• Kỹ thuật chế biến
• Quản lý sản xuất
• Quản đốc xưởng

Đặc thù: môi trường nhà máy, yêu cầu kỷ luật, hiểu tiêu chuẩn chất lượng (HACCP, BRC, ASC, GlobalGAP…).

4. Nhóm kinh doanh – dịch vụ kỹ thuật

• Kinh doanh thức ăn thủy sản
• Kinh doanh thuốc – chế phẩm sinh học
• Kỹ sư dịch vụ kỹ thuật (Technical Sales)

Đặc thù: kết hợp kiến thức chuyên môn và kỹ năng bán hàng, thu nhập gắn với hiệu quả kinh doanh.

5. Nhóm nghiên cứu – quản lý – kiểm định

• Cán bộ kiểm dịch
• Chuyên viên quản lý chất lượng
• Nghiên cứu viên
• Giảng viên ngành thủy sản

Đặc thù: yêu cầu trình độ chuyên môn cao, phù hợp với người định hướng lâu dài, ổn định.

Có nên theo nghề thủy sản không?

Câu trả lời không hoàn toàn là “có” hoặc “không”, mà phụ thuộc vào bạn là ai và bạn muốn gì.

Nên theo nghề thủy sản nếu bạn thuộc nhóm sau:

• Có nền tảng hoặc yêu thích:
• Sinh học
• Môi trường
• Sản xuất – kỹ thuật
• Chấp nhận:
• Làm việc xa thành phố
• Môi trường thực địa
• Áp lực mùa vụ
• Muốn:
• Nghề nghiệp ổn định lâu dài
• Cơ hội phát triển lên quản lý
• Thu nhập tăng theo năng lực, không bị “đóng khung”

Cần cân nhắc nếu bạn:

• Muốn môi trường:
• Văn phòng cố định
• Ít di chuyển
• Ít rủi ro
• Không sẵn sàng:
• Đi công tác vùng nuôi
• Làm việc cuối tuần, theo mùa vụ
• Thiếu kiên nhẫn với công việc kỹ thuật

Thu nhập ngành thủy sản có hấp dẫn không?

Thu nhập trong ngành thủy sản không thấp, nhưng chênh lệch rất lớn theo vị trí và năng lực.

Mức tham khảo:

• Kỹ thuật viên mới ra trường: 7 – 10 triệu/tháng
• Kỹ sư có 2–3 năm kinh nghiệm: 12 – 20 triệu/tháng
• Quản lý vùng nuôi / trưởng bộ phận: 20 – 35 triệu/tháng
• Kinh doanh kỹ thuật giỏi: thu nhập không giới hạn, phụ thuộc doanh số

Điểm mấu chốt: ngành trả lương cho người làm được việc, không trả lương theo bằng cấp.

Cơ hội phát triển nghề nghiệp trong ngành thủy sản

Ngành thủy sản có một lợi thế lớn: lộ trình phát triển nghề nghiệp khá rõ ràng.

Ví dụ:

• Kỹ thuật viên → Kỹ sư chính → Quản lý vùng nuôi
• QC → QA → Trưởng phòng chất lượng
• Kinh doanh → Trưởng nhóm → Giám đốc kinh doanh khu vực

Ngoài ra, người có kinh nghiệm còn có thể:

• Làm tư vấn kỹ thuật độc lập
• Mở trại nuôi
• Kinh doanh vật tư thủy sản

Những khó khăn thường gặp khi theo nghề thủy sản

Để có cái nhìn thực tế, không thể bỏ qua những thách thức:

• Áp lực dịch bệnh, môi trường
• Biến động giá cả nguyên liệu
• Làm việc xa gia đình
• Thời gian đầu thu nhập chưa cao

Tuy nhiên, đa số khó khăn xảy ra ở giai đoạn 1–3 năm đầu. Người trụ được giai đoạn này thường có nền tảng vững chắc cho tương lai.